QR kod (karekod) nedir, nasıl çalışır? Basit anlatım
QR kod nedir, kim icat etti, siyah kareler ne işe yarar, telefonunuz onu bir saniyede nasıl okur ve içine ne kadar bilgi sığar? Teknik terimlere boğmadan.
QR Hub ekibi · · 4 dk okuma
Kısa cevap: QR kod (karekod), telefon kameranızın bir saniyede okuyabildiği kare şeklinde bir barkoddur. Siyah ve beyaz kareler bir metin saklar —çoğu zaman bir web adresi— telefonunuz da bu deseni yeniden metne çevirip açmanızı önerir.
Bu yazıda QR kodun nereden geldiğini, karedeki her parçanın ne işe yaradığını, telefonun onu nasıl okuduğunu ve içine neler koyabileceğinizi anlatıyoruz.
QR kod nereden çıktı?
QR kod 1994'te duyuruldu. Onu, o zamanlar Japon otomotiv parça üreticisi DENSO'nun bir bölümü olan DENSO WAVE geliştirdi. Masahiro Hara'nın yönettiği iki kişilik ekip işi yaklaşık bir buçuk yılda bitirdi (DENSO WAVE tarihçe).
Neden? Klasik barkodlar yalnızca 20 kadar karakter tutabiliyordu; fabrikalar ise Japonca karakterler dahil daha fazla veriyi çok hızlı okumak istiyordu. Adı da buradan geliyor: "QR", hızlı yanıt (quick response) anlamını çağrıştırsın diye seçildi (DENSO WAVE SSS).
QR kodu her yere yayan bir karar oldu: DENSO WAVE patenti elinde tuttu ama uygulamayacağını açıkladı ve teknik şartnameyi herkesin ücretsiz kullanabileceği şekilde yayımladı (DENSO WAVE tarihçe). Bugün de QR kod oluşturmak ya da kullanmak için lisans ya da ücret gerekmiyor, ticari kullanımda bile (DENSO WAVE SSS).
Bir QR kodun parçaları
Her QR kodda aynı yapı taşları vardır (Keyence QR temel bilgiler):
- Modüller. Küçük siyah ve beyaz kareler. Her biri tek bir veri "noktası"dır.
- Köşelerdeki üç büyük kare (konum desenleri). Kameraya "burada bir kod var" der ve kodun hangi yöne döndüğünü gösterir. Siyah-beyaz-siyah çizgileri 1:1:3:1:1 oranındadır; bu oran, basılı kâğıtlarda neredeyse hiç görülmediği için seçildi (DENSO WAVE tarihçe). Bu yüzden kodu yan ya da ters tutarak da okutabilirsiniz.
- Zamanlama desenleri. Köşe kareleri arasındaki iki ince noktalı çizgi; okuyucunun satır ve sütunları saymasına yardım eder.
- Hizalama deseni. Büyük kodlarda bir köşeye yakın daha küçük bir kare; eğri ya da yamuk yüzeyleri düzeltir.
- Format bilgisi. Köşelerin yanındaki birkaç modül; geri kalanın nasıl düzenlendiğini söyler. Okuyucu önce buna bakar.
- Sessiz bölge. Kodun etrafındaki boş beyaz kenar. Kameranın kodun nerede bittiğini görmesi için en az dört modül genişliğinde olmalıdır.
Telefonunuz QR kodu nasıl okur?
Kamerayı tutmanızla bağlantıyı görmeniz arasındaki o bir saniyede telefon kabaca şunları yapar:
- Üç köşe karesini bulur, kodun yerini, boyutunu ve açısını hesaplar.
- Izgarayı okur. Zamanlama çizgileriyle her modülün koyu mu açık mı olduğunu çıkarır.
- Format bilgisini okur: hata düzeltme seviyesini ve "maskeyi" (kod oluşturulurken kafa karıştıran şekiller çıkmasın diye uygulanan deseni) öğrenir.
- Hasarı onarır. Hata düzeltme (Reed-Solomon kodları) ile silinmiş ya da eksik bitleri yeniden kurar.
- Veriyi metne çevirir —bir web adresi, Wi-Fi bilgisi, telefon numarası— ve dokunmanız için bir önizleme gösterir.
Bunların hiçbiri internet istemez. Bağlantı yalnızca içindeki web sitesini açmak için gerekir.
Çizik bir kod neden hâlâ çalışır: hata düzeltme
QR kodlar yedek veri taşır; bu sayede biraz hasarlı bir kod da okunabilir. Dört seviye vardır (Keyence):
| Seviye | Hasar görebilecek kısım |
|---|---|
| L | yaklaşık %7 |
| M | yaklaşık %15 |
| Q | yaklaşık %25 |
| H | yaklaşık %30 |
Yüksek seviye kodu daha dayanıklı ama daha sık desenli yapar. Yine de buna fazla güvenmeyin: DENSO WAVE, kodun üstüne eklenen tasarımların hata düzeltmenin sınırını aşabileceği konusunda uyarıyor (DENSO WAVE SSS). Süslü bir kodu basmadan önce mutlaka birkaç telefonla deneyin.
Bir QR koda ne kadar bilgi sığar?
Boyutlar sürüm 1'den (21 × 21 modül) sürüm 40'a (177 × 177 modül) kadar gider; her sürüm kenar başına 4 modül ekler (Keyence). En büyük kod 7.089 rakam, 4.296 harf ve rakam ya da 2.953 bayt başka veri tutabilir.
Gerçek hayatta telefonlar çok daha azıyla rahat eder. DENSO WAVE, telefonla rahat okuma için yaklaşık 271 bayt öneriyor; cihaza göre değişir (DENSO WAVE SSS). Bu yüzden çoğu QR kod uzun bir metin değil kısa bir bağlantı taşır: içerik kısaldıkça kareler büyür, okutmak kolaylaşır.
QR kod ve normal barkod farkı
| Normal barkod | QR kod | |
|---|---|---|
| Şekil | Çizgiler, tek yönde okunur | Kare ızgara, iki yönde okunur |
| Tipik içerik | Ürün numarası | Bağlantı, metin, Wi-Fi, kartvizit ve fazlası |
| Okuma açısı | Okuyucuyla hizalı olmalı | Her açı, ters bile |
| Hasar | Kopuk bir çizgi çoğu zaman okumayı durdurur | Hata düzeltme eksik parçaları onarır |
Statik ve dinamik QR kod
Statik kod içeriğinizi doğrudan karelerde saklar: süresi dolmaz, aradaki bir hizmete bağlı değildir. Dinamik kod ise içeriğinize giden kısa bir bağlantı saklar; böylece hedefi sonradan değiştirebilir ve okutmaları sayabilirsiniz. Kartvizitiniz için kartvizit QR kod oluşturma rehberine de bakabilirsiniz.
Kendi QR kodunuzu oluşturun
Artık içinde ne olduğunu bildiğinize göre iyi bir kod yapmak kolay: içeriği kısa tutun, açık zemin üzerinde koyu kareler kullanın, beyaz kenarı bırakın ve basmadan önce deneyin. QR Hub ile ücretsiz ve üye olmadan QR kod oluşturabilirsiniz.
Bir web sitesi için mi? Adım adım anlatım: link için QR kod oluşturma.
Kısa cevaplar
QR ne demek? "Quick response", yani hızlı yanıt. Resmî adı kısaca "QR Code".
QR kod kimin? DENSO WAVE icat etti ve "QR Code" markası onundur; ama herkes QR kodu ücretsiz oluşturup kullanabilir.
QR kod internetsiz çalışır mı? Evet. Kodu okumak bağlantı istemez; yalnızca içindeki web sitesini açmak ister.
QR kodda virüs olabilir mi? Kodun kendisi sadece metindir. Risk açtığı sitededir; dokunmadan önce önizlemedeki adresi kontrol edin.
QR Code, DENSO WAVE INCORPORATED'ın tescilli markasıdır.
QR kodunuzu şimdi oluşturun
Kayıt gerektirmeyen, süresi dolmayan ücretsiz statik QR kodlar. İhtiyaç duyduğunuzda tarama istatistikli düzenlenebilir kodlar.
Bu QR’ı şimdi oluştur